Edge Runtime vs Node.js Runtime Next.js-də — Hansını Seçməlisən?

Edge Runtime vs Node.js Runtime Next.js-də — Fərq Nədir?

Salam, developer dostlar! Bu gün Next.js-in ən çox qarışıq salan mövzularından birinə aydınlıq gətirəcəyik: Edge Runtime və Node.js Runtime arasındakı fərq. Vercel-də deploy edəndə, yaxud müsahibədə "Edge nədir?" sualı gələndə əmin cavab verə biləsən deyə, hər şeyi praktiki şəkildə izah edəcəyik.

---

Əvvəlcə Kontekst: Runtime Nədir?

Next.js-də hər API route və ya server component hansısa runtime üzərində işləyir. Runtime — kodunun icra olunduğu mühitdir. Next.js sənə iki seçim verir:

• Node.js Runtime — bildiyimiz klassik Node.js mühiti. Bütün Node.js API-ləri əlçatandır.
• Edge Runtime — V8 engine üzərində işləyən, yüngül, məhdud, amma ultra-sürətli mühit. Web API-lərinə əsaslanır.

Fərqi sadə desək: Node.js Runtime bir tam mənzildir (mətbəx, yataq otağı, hamam — hər şey var). Edge Runtime isə coworking-dəki iş masasıdır — yüngül, sürətli, amma bəzi şeylər yoxdur.

---

Əsas Fərqlər — Cədvəllə

Bu rəqəmlər vacibdir. Bakıda bir e-ticarət layihəsi üzərində işləyirsənsə və istifadəçilərin əksəriyyəti Azərbaycandadırsa, cold start fərqi o qədər də kritik olmaya bilər. Amma qlobal SaaS qurursan — Edge sənin silahındır.

---

Kod Nümunəsi: Eyni Endpoint, İki Runtime

Gəl eyni API route-u hər iki runtime ilə yazaq:

Node.js Runtime (default)

typescriptKopyala
// app/api/products/route.ts
import { NextResponse } from 'next/server';
import { Pool } from 'pg';

// Default olaraq Node.js runtime işləyir
export const runtime = 'nodejs';

const pool = new Pool({
  connectionString: process.env.DATABASE_URL,
});

export async function GET() {
  const { rows } = await pool.query(
    'SELECT id, name, price FROM products WHERE active = true LIMIT 20'
  );

  return NextResponse.json({
    products: rows,
    currency: 'AZN',
    runtime: 'nodejs',
  });
}

Edge Runtime

typescriptKopyala
// app/api/products/route.ts
import { NextResponse } from 'next/server';

// Edge runtime aktivləşdiririk
export const runtime = 'edge';

export async function GET() {
  // Edge-də klassik pg pool işləmir!
  // HTTP-based connection lazımdır (Neon, PlanetScale, Supabase və s.)
  const res = await fetch(process.env.DATABASE_HTTP_URL!, {
    method: 'POST',
    headers: {
      'Authorization': `Bearer ${process.env.DB_TOKEN}`,
      'Content-Type': 'application/json',
    },
    body: JSON.stringify({
      query: 'SELECT id, name, price FROM products WHERE active = true LIMIT 20',
    }),
  });

  const data = await res.json();

  return NextResponse.json({
    products: data.rows,
    currency: 'AZN',
    runtime: 'edge',
  });
}

Gördüyün kimi, yeganə dəyişiklik export const runtime = 'edge' əlavə etməkdir — amma arxitektura tamamilə dəyişir. pg paketi Edge-də işləmir, çünki TCP socket lazımdır. Ona görə Neon Serverless Driver, Supabase, yaxud PlanetScale kimi HTTP-based database adapter istifadə etməlisən.

---

Middleware — Həmişə Edge-dir

Bunu bilmək vacibdir: Next.js-də middleware.ts faylı həmişə Edge Runtime-da işləyir. Seçim yoxdur. Buna görə middleware-də ağır Node.js paketlərini (məsələn, bcrypt, sharp, prisma) istifadə edə bilməzsən.

typescriptKopyala
// middleware.ts — bu HƏMIŞƏ Edge-dir
import { NextRequest, NextResponse } from 'next/server';

export function middleware(request: NextRequest) {
  const token = request.cookies.get('session')?.value;

  if (!token && request.nextUrl.pathname.startsWith('/dashboard')) {
    return NextResponse.redirect(new URL('/login', request.url));
  }

  return NextResponse.next();
}

export const config = {
  matcher: ['/dashboard/:path*'],
};

Bu yanaşma Bakıdakı şirkətlərin əksəriyyətinin layihələrinə uyğundur — autentikasiya yoxlaması, locale redirect, A/B testing kimi yüngül işlər üçün Edge idealdır.

---

Nə Vaxt Hansını Seçməlisən?

Edge Runtime seç, əgər:

• ✅ Autentikasiya/authorization yoxlaması edirsən
• ✅ Geolocation əsaslı redirect lazımdırsa
• ✅ A/B test, feature flag kimi yüngül logika varsa
• ✅ Response vaxtı kritikdirsə (< 50ms hədəf)
• ✅ Qlobal istifadəçi bazanız varsa

Node.js Runtime seç, əgər:

• ✅ Ağır computation lazımdırsa (image processing, PDF generation)
• ✅ fs, path, child_process kimi Node.js API-ləri istifadə edirsən
• ✅ Prisma ORM, Mongoose kimi TCP-based ORM istifadə edirsən
• ✅ npm paketlərinin Edge uyğunluğu yoxdursa
• ✅ Fayl sistemi ilə işləyirsənsə

---

Azərbaycan Konteksti: Praktiki Məsləhətlər

Bakıdakı şirkətlərin — istər PASHA Holding-in texnoloji layihələri olsun, istər kiçik startuplar, istərsə də freelance işlər — əksəriyyəti üçün Node.js Runtime default seçim olaraq qalmalıdır. Səbəblər:

1. Database seçimi: Əksər Azərbaycan layihələri PostgreSQL və ya MySQL-dən Prisma ilə istifadə edir. Prisma hələ də Edge-də tam stabil deyil (Prisma Accelerate var, amma əlavə xərcdir).

2. İstifadəçi coğrafiyası: Əgər istifadəçilərin 90%-i Azərbaycandadırsa, Frankfurt və ya İstanbul regionunda tək bir Node.js serverless function kifayət edir. Edge-in qlobal paylanma üstünlüyü burada o qədər hiss olunmur.

3. Maaş reallığı: Bakıda middle Next.js developer maaşı təxminən 1500-3000 AZN arasındadır. Edge-ə keçid üçün əlavə infrastruktur bilikləri (Neon, Drizzle ORM, HTTP-based DB) tələb olunur — bu bilikləri öyrənmək vaxt alır, amma CV-nə böyük artıdır.

4. Vercel qiymətləri: Edge Function-lar Vercel-də daha ucuzdur (Node.js: 1M invocation = $1.60, Edge: 1M = $0.65). Əgər layihən böyükdürsə, bu fərq ayda 20-30 USD qənaət edə bilər.

---

Hibrid Yanaşma — Ən Yaxşı Strategiya

Gözəl xəbər budur ki, bir Next.js layihəsində hər iki runtime-ı eyni anda istifadə edə bilərsən. Hər route özü üçün seçir:

typescriptKopyala
// app/api/auth/verify/route.ts
export const runtime = 'edge'; // sürətli olmalıdır

// app/api/reports/generate/route.ts
export const runtime = 'nodejs'; // ağır iş görür

Bu hibrid yanaşma ən ağıllı strategiyadır. Middleware və auth yoxlamaları Edge-də, ağır business logic isə Node.js-də saxla.

---

Nəticə

Edge Runtime gələcəyin texnologiyasıdır, amma Node.js Runtime hələ ki əksər layihələr üçün daha praktiki seçimdir. Əsas qaydalar:

• Default olaraq Node.js istifadə et
• Performans kritik endpointləri Edge-ə keçir
• Middleware artıq Edge-dir — bunu qəbul et və yüngül saxla
• Database seçimini runtime-a görə planla

Sualın varsa, kommentlərdə yaz — Baku Stack olaraq hər zaman buradayıq. Uğurlar, developer! 🚀