TypeScript Generics — Nədir, Niyə Lazımdır, Necə İstifadə Olunur?

TypeScript Generics — Azərbaycan Developer-ləri Üçün İzahlı Bələdçi

Salam, developer dostum. Əgər LinkedIn-də Bakıdakı vakansiyalara baxırsansa, artıq görmüsən: Kapital Bank, ABB, Pasha Holding, ASAN Xidmət layihələri, eləcə də onlarla outsource şirkət — hamısı TypeScript tələb edir. Sadəcə TypeScript bilmək deyil, generics səviyyəsində bilmək. 2026-cı ildə Bakıda mid-level frontend developer maaşı 1800-3500 AZN arasında dəyişir, amma generics, utility types və type-safe architecture bilən senior developer 4000-7000 AZN alır. Fərq böyükdür. Bu məqalə ilə generics-i bir dəfəlik, düzgün öyrənəcəksən.

---

Generics Nədir? Sadə Dildə

Təsəvvür et ki, çay stəkanın var. Bu stəkana çay da tökə bilərsən, su da, kompot da. Stəkan — generic-dir, içindəki maye — type-dır. Proqramlaşdırmada generics eyni funksiyanı və ya komponenti müxtəlif tiplər üçün təkrar istifadə etməyə imkan verir, amma type safety-ni itirmədən.

Generics olmadan belə yazırsan:

typescriptKopyala
function getFirst(arr: any[]): any {
  return arr[0];
}

any istifadə edəndə TypeScript-in bütün gücünü itirirsən — IDE sənə autocomplete vermir, bug-lar runtime-da çıxır. Generics ilə isə:

typescriptKopyala
function getFirst<T>(arr: T[]): T {
  return arr[0];
}

const name = getFirst<string>(["Orxan", "Leyla", "Nigar"]); // string
const age = getFirst<number>([25, 30, 22]); // number

Burada <T> — type parametridir. Funksiyanı çağıranda hansı tipi göndərirsən, nəticə də həmin tipdə olur. Compile-time-da xəta tutur, runtime-da sürpriz olmur.

---

Real Layihə Nümunəsi: API Response Wrapper

Bakıda işləyən hər developer backend-dən gələn API cavablarını handle edir. Gəl real bir nümunəyə baxaq — Pasha Bank-ın mobil tətbiqi tipli bir layihədə API response-ları belə ola bilər:

typescriptKopyala
// Generic API response interface
interface ApiResponse<T> {
  success: boolean;
  data: T;
  message: string;
  timestamp: number;
}

// User modeli
interface User {
  id: number;
  name: string;
  email: string;
  balanceAZN: number;
}

// Transaction modeli
interface Transaction {
  id: string;
  amount: number;
  currency: "AZN" | "USD" | "EUR";
  date: string;
}

// Fetch funksiyaları — eyni wrapper, fərqli tiplər
async function fetchUser(id: number): Promise<ApiResponse<User>> {
  const res = await fetch(`/api/users/${id}`);
  return res.json();
}

async function fetchTransactions(
  userId: number
): Promise<ApiResponse<Transaction[]>> {
  const res = await fetch(`/api/users/${userId}/transactions`);
  return res.json();
}

// İstifadə
const userResponse = await fetchUser(42);
console.log(userResponse.data.balanceAZN); // ✓ autocomplete işləyir
console.log(userResponse.data.phone);       // ✗ XƏTA — compile-time-da tutur

Gördüyün kimi, ApiResponse<T> bir dəfə yazılıb, amma User, Transaction, Product — istənilən modellə işləyir. Əgər backend-dən 15 fərqli endpoint-dən data gəlirsə, 15 dəfə response interface yazmırsan. Bir generic — hamısı üçün.

---

Generic Constraints — Hər Şeyi Buraxma

Bəzən generic-ə məhdudiyyət qoymaq lazımdır. Məsələn, yalnız id property-si olan obyektlər qəbul etmək istəyirsən:

typescriptKopyala
interface HasId {
  id: number | string;
}

function findById<T extends HasId>(items: T[], id: T["id"]): T | undefined {
  return items.find(item => item.id === id);
}

const users: User[] = [
  { id: 1, name: "Rəşad", email: "rashad@mail.az", balanceAZN: 1250 },
  { id: 2, name: "Günay", email: "gunay@mail.az", balanceAZN: 3400 },
];

const found = findById(users, 1); // User | undefined — tip doğrudur

T extends HasId — bu constraint-dir. Deyir ki, T nə olursa olsun, id property-si olmalıdır. Olmasa, compile xətası verir.

---

Utility Types — Generics-in Hazır Silahları

TypeScript-in built-in utility type-ları hamısı generics üzərində qurulub. Ən çox istifadə olunanlar:

• Partial<T> — bütün property-ləri optional edir (form update üçün ideal)
• Pick<T, K> — yalnız lazımlı field-ləri seçir
• Omit<T, K> — müəyyən field-ləri çıxarır
• Record<K, V> — key-value map yaradır

typescriptKopyala
// User-i update edəndə bütün field-lər məcburi olmamalıdır
function updateUser(id: number, updates: Partial<User>): void {
  // yalnız göndərilən field-lər update olunur
}

updateUser(1, { balanceAZN: 2000 }); // ✓ yalnız balans update

// Yalnız ad və email lazımdır
type UserPreview = Pick<User, "name" | "email">;

---

Müsahibə Sualı: Bakıda Soruşulan Real Sual

Bir neçə ay əvvəl Bakıdakı bir fintech şirkətin müsahibəsində belə sual verilib:

"Generic bir merge funksiyası yaz ki, iki obyekti birləşdirsin və nəticənin tipi hər ikisinin birləşməsi olsun."

Cavab:

typescriptKopyala
function merge<T extends object, U extends object>(a: T, b: U): T & U {
  return { ...a, ...b };
}

const result = merge(
  { name: "Tural", city: "Bakı" },
  { age: 27, stack: "React" }
);

console.log(result.name);  // ✓ string
console.log(result.age);   // ✓ number
console.log(result.stack);  // ✓ string

Bu tip suallar Azerconnect, PASHA Technology, Crocusoft, Algorithmics kimi şirkətlərdə tez-tez soruşulur.

---

Generics-i Nə Vaxt İstifadə Etməli?

Sadə qayda:

1. Eyni məntiqi müxtəlif tiplərlə təkrarlayırsan → generic yaz
2. any yazmaq istəyirsən → dayan, generic düşün
3. Reusable library/komponent yazırsan → mütləq generic
4. Bir dəfəlik sadə funksiya → generic lazım deyil, overengineer etmə

---

Nəticə: Bu Gün Başla

Generics TypeScript-in ən güclü silahıdır. Bakıda 2026-cı ildə iş tapmaq istəyən hər developer generics-i bilməlidir — bu artıq "nice to have" deyil, "must have"-dir. Bu məqalədəki nümunələri VS Code-da aç, özün yaz, dəyiş, sındır. Ən yaxşı öyrənmə yolu əlini çirkləndirməkdir.

Sualların varsa, şərhlərdə yaz — Baku Stack icması həmişə kömək etməyə hazırdır. 🚀

— Baku Stack redaksiyası, 6 aprel 2026