TypeScript Utility Types: Pick, Omit, Partial — Praktiki Nümunələr

TypeScript Utility Types: Pick, Omit, Partial — Praktiki Nümunələr

Salam, developer dostum! Əgər Bakıda front-end və ya full-stack iş axtarırsan, TypeScript artıq "bilsən yaxşı olar" deyil — tələbdir. ABB, Kapital Bank, PASHA Holding, Bravo kimi şirkətlərin vakansiyalarına bax: demək olar ki, hamısında TypeScript yazılıb. LinkedIn-də "TypeScript Baku" axtarışı etsən, orta maaş 1500-3500 AZN arasında dəyişən pozisiyalar görəcəksən. Senior səviyyədə isə bu rəqəm 4000+ AZN-ə çıxır.

Bu gün sənə TypeScript-in ən praktiki silahlarından üçünü öyrədəcəm: Pick, Omit və Partial. Bunlar utility type-lardır — yəni TypeScript-in özünün sənə verdiyi hazır alətlər. Onları başa düşsən, kodun həm təmiz, həm də təhlükəsiz olacaq.

---

Niyə Utility Types?

Təsəvvür et ki, e-commerce layihə yazırsan — məsələn, lokal bir startup üçün. Sənin User modelində 15 field var. Amma profil redaktə səhifəsində cəmi 4-ü lazımdır. Bütün 15 field-i yenidən yazmaq? Əlbəttə yox. Məhz burada utility type-lar işə düşür.

Stack Overflow-nun 2025-ci il Developer Survey-inə görə, TypeScript istifadə edən developer-lərin 87%-i utility type-lardan müntəzəm istifadə edir. Ən populyar üçlük isə məhz Partial, Pick və Omit-dir.

---

1. Pick — "Mənə yalnız bunlar lazımdır"

Pick<Type, Keys> — mövcud type-dan yalnız istədiyin field-ləri seçirsən.

Real ssenari: İstifadəçi kartı komponenti

Tutaq ki, PASHA Life-ın müştəri paneli üçün işləyirsən:

typescriptKopyala
interface User {
  id: number;
  fullName: string;
  email: string;
  phone: string;
  address: string;
  finCode: string;
  balance: number;
  createdAt: Date;
}

// Sidebar-da yalnız ad və email göstərmək lazımdır
type UserCard = Pick<User, 'fullName' | 'email'>;

// Nəticə:
// type UserCard = {
//   fullName: string;
//   email: string;
// }

const renderCard = (user: UserCard) => {
  console.log(`${user.fullName} — ${user.email}`);
};

Nə qazandıq? UserCard type-ı yalnız lazım olan field-ləri saxlayır. Əgər sabah User-ə yeni field əlavə olunsa, UserCard avtomatik təmiz qalır. Komponent lazımsız data ilə şişmir.

---

2. Omit — "Bunlardan başqa hamısı lazımdır"

Omit<Type, Keys> — Pick-in əksidir. Hansı field-ləri istəmədiyini deyirsən, qalanları qalır.

Real ssenari: Yeni istifadəçi yaratmaq

API-yə POST sorğu göndərəndə id və createdAt server tərəfdən yaranır. Onları forma type-ından çıxarmalıyıq:

typescriptKopyala
interface User {
  id: number;
  fullName: string;
  email: string;
  phone: string;
  address: string;
  finCode: string;
  balance: number;
  createdAt: Date;
}

// Yeni user yaradanda id və createdAt lazım deyil
type CreateUserDTO = Omit<User, 'id' | 'createdAt'>;

const createUser = async (data: CreateUserDTO) => {
  const response = await fetch('/api/users', {
    method: 'POST',
    body: JSON.stringify(data),
  });
  return response.json();
};

// İstifadə
createUser({
  fullName: 'Əli Həsənov',
  email: 'ali@example.az',
  phone: '+994501234567',
  address: 'Bakı, Nəsimi rayonu',
  finCode: '1A2B3C4',
  balance: 0,
});

Nə vaxt Pick, nə vaxt Omit? Sadə qayda: əgər saxlamaq istədiyin field-lər azdırsa — Pick. Çıxarmaq istədiyin field-lər azdırsa — Omit.

---

3. Partial — "Heç biri məcburi deyil"

Partial<Type> — bütün field-ləri optional (?) edir. Update əməliyyatları üçün əvəzsizdir.

Real ssenari: Profil yeniləmə

İstifadəçi yalnız telefon nömrəsini dəyişmək istəyir. Bütün field-ləri göndərməyə ehtiyac yoxdur:

typescriptKopyala
type UpdateUserDTO = Partial<Omit<User, 'id' | 'createdAt'>>;

// Nəticə: bütün field-lər optional oldu
// type UpdateUserDTO = {
//   fullName?: string;
//   email?: string;
//   phone?: string;
//   address?: string;
//   finCode?: string;
//   balance?: number;
// }

const updateUser = async (id: number, data: UpdateUserDTO) => {
  const response = await fetch(`/api/users/${id}`, {
    method: 'PATCH',
    body: JSON.stringify(data),
  });
  return response.json();
};

// Yalnız telefonu yeniləyirik
updateUser(42, { phone: '+994551112233' });

// Və ya yalnız ünvanı
updateUser(42, { address: 'Bakı, Yasamal' });

Diqqət et: burada Partial və Omit-i birlikdə istifadə etdik. Bu, real layihələrdə çox rast gəlinən pattern-dir.

---

Bonus: Hamısını birlikdə istifadə et

Gəl tam bir CRUD type sistemi quraq:

typescriptKopyala
interface Product {
  id: number;
  name: string;
  price: number;
  category: string;
  imageUrl: string;
  stock: number;
  createdAt: Date;
  updatedAt: Date;
}

// Məhsul yaratmaq üçün
type CreateProductDTO = Omit<Product, 'id' | 'createdAt' | 'updatedAt'>;

// Məhsul yeniləmək üçün
type UpdateProductDTO = Partial<CreateProductDTO>;

// Məhsul siyahısında göstərmək üçün
type ProductListItem = Pick<Product, 'id' | 'name' | 'price' | 'imageUrl'>;

// Axtarış nəticəsində
type ProductSearchResult = Pick<Product, 'id' | 'name' | 'category'>;

4 sətir type — və bütün CRUD əməliyyatları üçün type-safe strukturun hazırdır. Heç bir dublikat yoxdur.

---

Interview-da nə soruşurlar?

Bakıdakı texnoloji şirkətlərdə TypeScript interview-larında bu suallar populyardır:

• "Pick və Omit arasında fərq nədir?" — Pick saxlayır, Omit çıxarır.
• "Partial nə edir?" — Bütün property-ləri optional edir.
• "Required nədir?" — Partial-ın əksi, hamısını məcburi edir.
• "Real layihədə harada istifadə etmisən?" — DTO pattern-ini izah et, yuxarıdakı nümunələri ver.

---

Xülasə

Bu üç utility type-ı mənimsəsən, TypeScript kodun daha təmiz, daha təhlükəsiz və daha maintainable olacaq. Bakıda interview-a gedəndə bu biliklər sənə real üstünlük verəcək.

Kodu yaz, type-ları düzgün qur, qalan hissəsini TypeScript compiler özü yoxlasın. Uğurlar, developer! 🚀